Anh chị em thân mến,

Năm Tân Mão 2011 sắp qua, một năm với nhiều biến động và thay đổi trên thế giới. Mùa Xuân dân chủ Ả Rập tràn qua khu vực Trung Đông đã trở thành sự kiện nổi bật, trong đó các chính phủ chuyên quyền đã lần lượt bị đào thải, mang lại sức sống mới không chỉ riêng khu vực mà còn là nguồn cảm hứng ở nhiều quốc gia.

Nhìn lại Việt Nam, tình trạng chuyên quyền vẫn tiếp diễn, nhà nước chỉ là hình thức của đảng cầm quyền không chính danh. Vấn đề lãnh đạo chuyên quyền, áp đặt pháp luật của một đảng và bầu cử hình thức là nguyên nhân của các tệ nạn kéo dài dai dẳng. Hơn nữa, sự im tiếng của tầng lớp trí thức và quyền lợi của đảng cầm quyền quá lớn mà đã không sửa lỗi hệ thống cho phù hợp với lẽ công bằng. Thực tế hiện nay vẫn còn nhiều trí thức chưa mạnh dạn đồng thanh nêu ra cốt lõi của vấn đề. Đã đến lúc không nên tiếp tục biện minh cho những sai trái mà sự thật cần được chia sẻ sâu rộng.

Trong cuộc bầu chọn 100 trí thức đương đại có ảnh hưởng nhất trong không gian tư duy Anh Ngữ của hai tạp chí Prospect và Foreign Policy năm 2005, cái tên Noam Chomsky đứng đầu danh sách. Điều này tự nó xác tín thẩm quyền của ông về đề tài mà ông bàn đến.

Thế là Mùa Xuân lại đến, và người dân tạm lắng quên những bộn bề lo toan và muộn phiền trong cuộc sống để đón xuân với muôn niềm hy vọng thật dễ thương.

Ông bà mình có câu “méo mó nghề nghiệp”, “bác sĩ nhìn đâu cũng thấy vi trùng”. Là một luật sư tôi chỉ mơ ước sao cho việc hợp thức hóa nhà đất cho người dân được dễ dàng. Có nơi tuyên bố chỉ mất hơn ba tuần là xong, mà tôi lại “làm” hơn hai năm chưa thấy gì. Nội cái bản vẽ phải mất một hai tháng kể từ khi đăng ký. Rồi thì do đo vẽ bằng tay nên bỗng dưng lại phát hiện ra cái bản vẽ cũ sai lệch với cái mới hơn một hai mét, có khi thửa đất lại chồng lấn qua thửa đất của nhà kế bên. Quận bảo mình phải làm đơn xin ông hàng xóm xác nhận là ông ấy không tranh chấp. Thế là ông ấy nhất quyết không thèm ký.

Cuối năm là thời điểm người ta nghĩ nhiều về tương lai. Vì năm mới thường mang theo những viễn tưởng về cuộc sống ở phía trước, về những gì mới mẻ và tốt đẹp. Tôi cũng không thoát khỏi tâm trạng chung đó. Và tôi thấy tương lai phụ thuộc vào hai chữ mà dường như Nguyễn Du đã đặt cạnh nhau trong thế đối lập : Tâm/Tài, trong câu thơ mà có lẽ tất cả những ai đã trải qua ghế nhà trường, và thậm chí không đến trường, cũng đều biết: “Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài”. Tuy nhiên, hai chữ đó có thực sự là bị đặt vào thế đối lập không.

Mấy năm nay trong xã hôi ta thường nghe nói đến các lỗi hệ thống. Và trong năm 2011 cụm từ tái cấu trúc được nhắc đi nhắc lại với tần số kỷ lục trong các giải pháp vượt qua khó khăn kinh tế gay gắt hiện nay. Không hẹn mà gặp, các từ này đã trở thành những từ khoá trong phần lớn các nghiên cứu về quản lý kinh tế xã hội trong cả năm 2011. Cho nên có lẽ cũng là tự nhiên nếu câu chuyện đầu năm xoay quanh tái cấu trúc và lỗi hệ thống.

Lãng phí, cùng với tham ô, tham nhũng, trong nhiều trường hợp có thể bị liệt vào tội phạm. Nhưng so với tham ô, tham nhũng, thì lãng phí khó kết tội hơn.

Và nếu “lãng phí của công” xảy ra tràn lan ngày nay, khó kết tội, dù hậu quả của nó rất nặng nề, thì “lãng phí của tư” mới thật rất là khó kết tội. Không có luật lệ nào kết án những người lãng phí của cải do chính họ làm ra, có chăng chỉ là lương tâm kết tội, mà cũng không phải lương tâm của mọi người.

Khi nói đến những bàn tiệc ê hề thức ăn, toàn sơn hào hải vị, chế biến công phu, bị đổ đi, người ta thường nghĩ ngay, chủ của chúng là những kẻ tiêu “tiền chùa”, bởi chỉ có tiêu tiền chùa thì mới vung tay như vậy. Sự thực, có không ít những người, tuy không giàu, nhưng muốn “bằng anh bằng em” cũng vung tay quá trán. Sự lãng phí của số đông, tích tiểu thành đại, cũng chẳng kém gì sự lãng phí bởi những kẻ tiêu tiền chùa.

Ngay cả những người lãnh đạo cao nhất của Đảng Cộng sản Việt Nam lúc này cũng phải nhìn nhận rằng đảng của họ đang suy thoái. Sự suy thoái này đã xãy ra từ lâu. Nhưng, cũng như với các tiến trình suy thoái chính trị xưa nay trong lịch sử, người ta chỉ nhận ra chúng ở giai đoạn cuối. Tâm lý phủ nhận suy thoái nằm trong bản năng xã hội của con người, cho đến khi khối ung thư tràn lan…

Như Tuổi Trẻ đã thông tin, sự kiện cưỡng chế thu hồi đất ở Tiên Lãng (Hải Phòng) cho thấy bất cập trong việc thu hồi, giao quyền sử dụng đất. Nhiều chuyên gia đã đề nghị cần phải sớm sửa Luật đất đai.Tuy nhiên, đâu là những nội dung bất cập của luật này cần phải sửa? Tuổi Trẻ đã trao đổi với GS.TS Võ Tòng Xuân – chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực nông nghiệp, người từng là đại biểu Quốc hội, từng tham gia việc xây dựng Luật đất đai trước đây. GS Xuân nói:

Cách đây gần đúng 38 năm, ngày 19/01/1974, Trung Quốc đã dùng vũ lực để chiếm quần đảo Hoàng Sa, lúc ấy thuộc quyền quản lý của chính phủ Việt Nam Cộng Hòa. Trận hải chiến Hoàng Sa diễn ra ác liệt. Hải Quân Việt Nam Cộng Hòa chống trả anh dũng, nhưng vì tương quan lực lượng bất lợi, nên cuối cùng đã không bảo vệ được quần đảo này.

Tuy nhiên, làm thế nào để phân biệt bày tỏ chính kiến với các hành động có thể bị cho là vi phạm pháp luật Việt Nam là một câu hỏi mà không phải ai cũng có thể trả lời được.